KONUSU DOĞRUDAN KARİKATÜR,

ÇİZGİ ROMAN YA DA SANATÇILARI OLMAMAKLA BİRLİKTE

ONLARDAN SÖZ EDEN YAPITLAR

Books that mention caricature,

cartooning, comic strips and their artists,

although their main subject is something else

A. Genel başvuru yapıtları, ansiklopediler / Reference books, encyclopedias

Üstün Alsaç, "..." (Türk karikatür sanatı ile ilgili bilgi), Sanat Tarihi Ansiklopedisi, yazan: Gina Pischel, çevirenler ve Türk sanatı ile ilgili bölümleri yazanlar: Hasan Kuruyazıcı / Üstün Alsaç, Görsel Yayınlar, cilt 4, s. 796, İstanbul, 1981

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Anadolu Yayıncılık, İstanbul, 1983-1985

(Bu ansiklopedi Türkiye'de karikatür ile çizgi romana en kapsamlı biçimde yer ayırmış bir başvuru yapıtıdır. Onda yer alan maddelerin Türk sanatçılarıyla ilgili olanları genellikle Turgut Çeviker'in, yabancılarla ilgili olanlar da Üstün Alsaç'ın hazırladığı bilgilere dayanarak yazılmıştır. "Walt Disney" ile "Canlandırma Sineması" dışındaki çerçeve yazıları Üstün Alsaç tarafından yazılmış, maddelerin önemli bir bölümü de gene onun denetiminden geçmiştir.)

Türk karikatürcü ve çizgi romancılar:

"Ali Ulvi", cilt 1, s. 258

"Aral, Oğuz", cilt 1, s. 381

"Balcıoğlu, Semih", cilt 2, s. 617

"Burak, Ratip Tahir", cilt 3, s. 1332

"Cemil, Cem", cilt 3, s. 1328

"Cemal Nadir Güler", cilt 3, s. 1332

"Çetin, Yalçın", cilt 3, s. 1607

"Danyal, Nezih", cilt 3, s. 1645

"Demirel, Selçuk", cilt 4, s. 1712

"Dinççağ, Şadi", cilt 4, s. 1786

"Doğruer, Mustafa", cilt 4, s. 1799

"Emiroğlu, Selma", cilt 4, s. 1966

"Erbulak, Altan", cilt 4, s. 1997

"Ergönültaş, Engin", cilt 4, s. 2004

"Erkoç, Eflatun Nuri", cilt 4, s. 2016

"Ferruh Doğan", cilt 4, s. 2133

"Geç, Faruk", cilt 5, s. 2334

"Gönel, Seyit Ali", cilt 5, s. 2461

"Gülgeç, İsmail", cilt 5, s. 2548

"İleri, Sedat Nuri", cilt 6, s. 2968

"Kaçan, Hasan", cilt 6, s. 3092

"Koraman, Bedri", cilt 6, s. 3307

"Mıstık", cilt 8, s. 3963

"Mumcu, Hüseyin", cilt 8, s. 4065

"Oral, Tan", cilt 8, s. 4301

"Öngören, Ferit", cilt 8, s. 4356

"Ramiz", cilt 9, s. 4667

"Selçuk, Turhan", cilt 9, s. 4968

"Sururi", cilt 10, s. 5168

"Tonguç Yaşar", cilt 10, s. 5330

"Tüblek, Nehar", cilt 10, s. 5373

"Uykusuz, Mim", cilt 10, s. 5399

"Zorlu, Cafer", cilt 10, s. 5646

Yabancı karikatürcü ve çizgi romancılar:

"Addams, Chas", cilt 1, s. 82

"Aragones, Sergio", cilt 1, s. 380

"Beerbohm, Max", cilt 2, s. 763

"Bosc, Jean Maurice", cilt 2, s. 1029

"Capp, Al", cilt 3, s. 1244

"Chaval", cilt 3, s. 1398-1399

"Cobean, Sam", cilt 3, s. 1451

"Crumb, Robert", cilt 3, s. 1549

"Daumier, Honore", cilt 3, s. 1657

"Disney, Walt", cilt 4, s. 1773

"Dore, Gustave", cilt 4, s. 1813

"Dubout, Albert", cilt 4, s. 1837

"Emett, Roland", cilt 4, s. 1963-1964

"Feiffer, Jules", cilt 4, s. 2108-2109

"Flora, Paul", 4, s. 2180

"Folon, Jean-Michel", cilt 4, s. 2186

"Forest, Jean-Claude", cilt 4, s. 2194-2195

"François, Andre", cilt 4, s. 2216

"Goscinny, Rene", cilt 5, s. 2443

"Grandville", cilt 5, s. 2471-2472

"Grosz, George", cilt 5, s. 2509

"Herge", cilt 5, s. 2731-2732

"Hoffnung, Gerard", cilt 5, s. 2807

"Hogarth, Burne", cilt 6, s. 2816-2817

"Hogarth, William", cilt 6, s. 2818-2819

"Kelly, Walter", cilt 6, s. 3198

"Lee, Stan", cilt 7, s. 3476

"Levine, David", cilt 7, s. 3525-3526

"McCay, Winsor Zenic", cilt 7, s. 3650-3651

"McManus, George", cilt 7, s. 3674

"Mordillo, Guillermo", cilt 8, s. 4020

"Mose", cilt 8, s. 4036-4037

"Peynet, Raymond", cilt 8, s. 4481

"Rauch, Hans Georg", cilt 8, s. 4679

"Raymond, Alex", cilt 8, s. 4690-4691

"Schulz, Charles", cilt 9, s. 4943

"Searle, Ronald", cilt 9, s. 4957

"Sempe, Jean Jacques", cilt 9, s. 4976-4977

"Sine", cilt 9, s. 5025

"Steinberg, Saul", cilt 10, s. 5119

"Tetsu", cilt 10, s. 5272

"Thurber, James Grover", cilt 10, s. 5297

"Tim", cilt 10, s. 5302

"Topor, Roland", cilt 10, s. 5332

"Vip", cilt 10, s. 5465

"Walker, Addison Mortimer", cilt 10, s. 5491-5492

"Young, Chic", cilt 10, s. 5602-5603

Çerçeve yazıları:

"Türkiye'de Karikatür", cilt 3, s. 1333

"Canlandırma Sineması", cilt 4, s. 1774

"Çizgi Roman", cilt 6, s. 2816-2817

"Dünyada Karikatür", cilt 6, s. 2818

Ana-Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi, Ana Yayıncılık, İstanbul, 1988-1991

"Çizgi roman"

"Karikatür", cilt 12, 13, s. 628-630, 1 (Sedat Simavi tarafından yayınlanan Karikatür dergisine ilişkin bir giriş ile)

Temel Britannica Temel Eğitim ve Kültür Ansiklopedisi, Ana Yayıncılık, İstanbul, 1988-1991

"Türkiye'de Karikatür"

Britannica-Comptons Genel Kültür Ansiklopedisi, Ana Yayıncılık, İstanbul, 1991-

Türk karikatürcülerini konu alan maddeler (Üstün Alsaç tarafından yazılmıştır)

"Ali Ulvi (Ersoy)"

"Aral, Oğuz"

"Balcıoğlu, Semih"

"Cem, Cemil"

"Cemal Nadir (Güler)"

"Çetin, Yalçın"

"Demirci, Latif"

"Demirel, Selçuk"

"Ferruh Doğan (Akdilek)"

"Gökçe, Ramiz"

"Selçuk, Turhan"

"Tonguç (Yaşar)"

"Tüblek, Nehar"

Karikatür ve çizgi filimi konu alan maddeler (Türkiye ile ilgili bölümler Üstün Alsaç tarafından yazılmıştır)

"Karikatür ve Çizgi Film", cilt 11, s. 371-380

Ansiklopedinin en arkasında yer alan ve kapsül adı verilen kısa maddeler (Üstün Alsaç tarafından yazılmıştır):

"Ak, Behiç"

"Ali Fuat Bey"

"Aral, Tekin"

"Ayça, Necmi Rıza"

"Aykan, Selma Emirloğlu"

"Barslan, Can"

"Batur, Gülay"

"Berberyan, Nişan G."

"Beyner, Zeki"

"Bıçakçıoğlu, Sinan"

"Bozok, Erdoğan"

"Burak, Ratip Tahir"

"Çağçağ, Mehmet"

"Çeviker, Turgut"

"Danyal, Nezih"

"Dinççağ, Şadi"

"Doğu, Orhan"

"Enez, Orhan"

"Erbulak, Altan"

"Ergönültaş, Ergin"

"Erimez, Salih"

"Erkoç, Eflatun Nuri"

"Geç, Faruk"

"Gülgeç, İsmail"

"Gümen, Sururi"

"Güvemli, Zahir"

"İleri, Sedat Nuri"

"Kabakçıoğlu, Güngör"

"Kaçan, Hasan"

"Koraman, Bedri"

"Kürüz, Murat"

"Madra, Piyale"

"Mıstık (Mustafa Eremektar)"

"Mumcu, Hüseyin"

"Onaran, Hulki"

"Oral, Tan"

"Ögrük, Özden"

"Öngören, Ferit"

"Özarman, Münif Fehim"

"Paçacı, Sarkis"

"Poroy, Semih"

"Ramoğlu, Ziya"

"Sinan, Vehip"

"Soyöz, Haslet"

"Togo, Kozma"

"Ural, Orhan"

"Uykusuz, Mim (Mustafa)"

"Yakalı, Raşit"

"Yalaz, Suat"

"Yavuz, Mesut"

"Yusuf Franko Paşa"

"Zorlu, Cafer"

İbrahim Alaettin Gövsa, Türk Meşhurları Ansiklopedisi, Yedigün Neşriyatı, basım yeri ve yılı belirtilmemiş (İstanbul, 1946)

"Gökçe, Ramiz", s. 153

"Güler, Cemal Nadir", s. 155

"Disney, Walt", Güneş Who Did What Resimli Biyografi Ansiklopedisi, basım yeri ve yılı belirtilmemiş (İstanbul), s. 42

"Çizgili ve Resimli Romanlar Yeni Bir İletişim Biçimi", 20. Yüzyıl Ansiklopedisi, cilt 2, sayı 9, 11 Ocak 1977, s. 198-201

"Karikatür", Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, cilt 11, s. 6433-6434, Gelişim Yayınları, İstanbul, 1986 (Örnekler, Karikatür (dergisi), Karikatürcüler Derneği, Karikatürkei... (kitabı) girişleri ile)

"Karikatür", Meydan-Larousse Büyük Lugat ve Ansiklopedi, cilt 7, s. 10-12, Meydan Yayınevi, İstanbul, 1973 (1987)

"Çizgi Roman", "Çizgi Film", Memo Larousse Genel Görsel ve Tematik Ansiklopedi, cilt 3, s. 760-761, 817, Milliyet ve Aydın Kitaplar, İstanbul, 1991

"Karikatür", Büyük Ansiklopedi, cilt 2, s. 526, Milliyet gazetesinin okuyucularına armağanı, İstanbul, 1991

"Karikatür", Ansiklopedik Sözlük, cilt 2, s. 1090, Milliyet Yayınları, İstanbul, 1967 (Karikatürcü, karikatürist, karikatürleştirmek başlıklı girişler ve kimi örneklerle)

Celal Esad Arseven, "Karikatür", "Karikatürist", Sanat Ansiklopedisi, 3. Baskı, cilt II, s. 961-963, İstanbul, 1965

"Karikatür", Yurt Ansiklopedisi Türkiye Genel, cilt 10, s. 9006-9008, Ana Yayıncılık, İstanbul, 1981-1984

"Karikatür", Hayat Ansiklopedisi, cilt 4, s. 1885-1886, Hayat Yayınları, İstanbul, yayın yılı belirtilmemiş (örneklerle)

Ferit Öngören, "Türk Mizah ve Karikatürü", Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 5-6, s. 1425-1426, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983 (Aziz Nesin"in "Cumhuriyet Döneminde Gülmeceye Baskı: Markopaşa Örneği"; "Karikatürcüler Derneği"; Ferit Öngören"in "Gırgır Olayı"; "Uluslararası Yarışmalarda Ödül Kazanan Karikatür Sanatçılarımız"; "Akşehir Nasreddin Hoca Karikatür Yarışması Sonuçları" başlıklı çerçeve yazıları ve örneklerle)

M. Bülent Varlık, "Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Mizah", Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye Ansiklopedisi, İletişim Yayınları, İstanbul, 1985, 4. cilt, s. 1091-1108

Turgut Çeviker, "Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türk Karikatürü", Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye Ansiklopedisi, İletişim Yayınları, İstanbul, 1985, 4. cilt, s. 1091-1108

(Ferit Öngören), "Karikatür", Türkiye 1923-1974 Ansiklopedisi, cilt 3, s. 881-887, Kaynak Kitaplar, İstanbul, 1974 (Kimi karikatürcülerin kısa yaşam öyküleri, "Karikatürde tip" adlı bir çerçeve yazısı ve çeşitli örneklerle)

"Karikatür", Türk Ansiklopedisi, cilt 21, s. 333-335, Ankara, 1974

"Uluslararası Yarışmalarda Ödül Kazanan Karikatür Sanatçılarımız", Milliyet Almanak Türkiye (Cumhuriyet Dönemi), s. 111-112, Milliyet gazetesinin okuyucularına armağanı, İstanbul, 1986

(Çeviri ve düzenleme: Aziz Çalışlar), "Karikatür", Ansiklopedik Kültür Sözlüğü, s. 240-241, Altın Kitaplar Yayınevi, Bilimsel Sorular Dizisi, İstanbul, 1983

B. Kültür, sanat ve düşünce tarihleri / Books about culture, art and history

E. H. Gombrich, "Karikatür Deneyi", Sanat ve Yanılsama, çeviren: Ahmet Cemal, s. 319-344, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1992

Ayla Ödekan, "Karikatür", Türkiye Tarihi 4 Çağdaş Türkiye 1908-1980, Yayın yönetmeni: Sina Akşin, 4. cilt, s. 571-574, Cem Yayınevi Kültür dizisi, İstanbul, 1990

Server Tanilli, "Karikatür", Uygarlık Tarihi, 6. basım, Say Yayınları, İstanbul, 1991, s. 443-453 (Okuma parçası olarak Zeynep Oral tarafından yazılmış "Turhan Selçuk ve Abdülcanbaz" başlıklı bir yazı ile)

Birsen Alsaç / Üstün Alsaç, Türk Resim ve Yontu Sanatı, İletişim Yayınevi, Cep Üniversitesi 123, İstanbul, 1993 ("Karikatür" başlığı altında (s. 53-56) ayrı bir bölüm biçiminde olmak üzere çizgili gülmece sanatlarını da grafik sanatların bir bölümü olarak gören bir çalışma. s. 128-133 arasında önde gelen karikatürcü, çizgi romancı ve çizgi filimcilerin listesi ile)

C. Başkaları / Others

Behiç Ak, "Bana Nelere Güldüğünüzü Söyleyin, Size Kim Olduğunuzu Söyleyeyim", Yaratıcı Toplum Yolunda Çağdaş Eğitim, s. 181-187, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Yayınları 1, Cem Yayınevi, İstanbul, 1990

Çetin Altan, "İlk Karikatürler ve Resimli Bandlar", Nar Çekirdekleri, Bilgi Yayınevi 256, Ankara, 1976, s. 359-364

Anonim, "İmarname", Mimarlık, sayı 1, 1970 (Mimarlık ve kent tasarımı konulu, kimi de derginin bu sayısı için özel olarak çizilmiş karikatürler)

Anonim, "1986 Uluslararası Dünya Barış Yılı'nda / Söz, Genç Çizerlerde!", Genç karikatürcüler tarafından çizilmiş karikatürler, Milliyet Sanat, 15.4.-15.10.1986 tarihleri arasında yayınlanan sayılar

Arnold Arnold, "Resimli Romanlar", Çocuğunuz ve Oyun, Türkçesi: Rezzan Mahmudoğlu, Ece Yayınları, İstanbul, 1979

Abdülaziz Bayındır, "Çizgi Film", Görsel Sanatlar ve İslam, İstanbul, basım yılı belirtilmemiş (1993 ?)

Sina Cimcoz / Burçin Cimcoz, Karikatürlü Futbol ve Futbolcu Fıkraları, Top Yuvarlaktır Dizisi 1, İstanbul, 1992 (Çoğunlukla tanınmamış yabancı karikatürcülerin yapıtlarıyla)

Saadettin Çağlarca, "Karikatür Çizme", "Karikatürde Karakter", "Karikatürde Stilize Etmek", Güzel Sanatlara Hazırlık Karakalem Resim, İnkılap Kitabevi, İstanbul, basım yılı belirtilmemiş

Turgut Çeviker, "Semih Poroy ile Söyleşi-Çizgiler", "Erol Özdemir İle Söyleşi-Çizgiler", Çarşamba Kitabı I, İris Yayınları, İstanbul, 1992

Bruno Durocher, Demir Perde Şakaları, çeviren: Gülçiçek, Akbaba Yayınları, İstanbul, 1965 (Necmi Rıza Ayça, Cafer Zorlu, Bülent Şeren, Tetsu gibi Türk ve yabancı çizerlerin katkısı ve Krokodil dergisinden alınmış iki karikatür ile)

Enver Naci Gökşen, "Çizgi ve Güldürü Ustamız: Cemal Nadir Güler", Nasıl Yetiştiler Atatürk ve 17 Ünlü Kişimiz (in Çocukluk ve Gençlik Dönemleri), Çağdaş Yayınevi, İstanbul, 1977, s. 193

Güngör Kabakçıoğlu, “İki Anı İki Karikatür”, 100. Yaşında Celal Bayar’a Armağan, Hazırlayanlar: Mükerrem Sarol / İsmet Bozdağ, İstanbul, 1982, s. 109-111

Güngör Kabakçıoğlu, "Sanat Yaşamında Elli Yıl: Semih Balcıoğlu", Sanattan Yansımalar, YEM Yayın, Yapı'dan Seçmeler 5, s. 138, İstanbul, 1994

Hasan Bülent Kahraman, "Gülmecenin Kahkahası", Bir Sürekli Cehennem, Kavram Yayınları, İstanbul, 1991

Tan Oral, "Grafik Mizah (Karikatür)", 2000 Yılına Doğru Sanatlar Sempozyumu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, 1977

Tan Oral, “Kent ve Gülmece Üzerine”, Mimar Gözünden Derlemeler, Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Anadolu 1. Bölge Temsilciliği Yayınları 2, basım yeri ve yılı belirtilmemiş (İstanbul, 1993)

Tan Oral, “Ev, çizgi, şehir”, 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 1998

Nebil Özgentürk, “Bir Karikatür Ustasının Dramı”, Bir Yudum İnsan, Çınar Yayınları, İstanbul, 1995 (Zeki Beyner’i konu alan bir röportaj-yazı)

Yalçın Pekşen, "Ali Ulvi", "Tan Oral", "Turhan Selçuk", "İsmail Gülgeç", Dilin Kemiği Yok (Sansürsüz Konuşmalar), 4. baskı, Cep Kitapları 49, belge dizisi 2, İstanbul, 1992 (1986) (Anılan karikatürcülerle söyleşiler)

Cemal Süreya, "Tan Oral", "Ferruh Doğan", 99 Yüz, İzdüşümler / Söz Senaryosu, Kaynak Yayınları, İstanbul, 1991

Sezer Tansuğ, "Sanatta Güncelleştirme: Yazı, ses ve görüntü bütünlüğü Yazı ve resim ilişkisi Tarih öncesine uzanan çizgi-resim şeritleri "Comic Strips" Resimli roman ve Sinema Salt çizgiyle mizah "Yazısız" Amentü gemisi nasıl yürüdü?", İnsan ve Sanat Herkes için Sanat, Altın Kitaplar, İstanbul, basım yılı belirtilmemiş

Çetin Yetkin, “Çizginin suçu: Ratip Tahir Burak”, “Anayasayı çiğneme pahasına baskı: Turhan Selçuk”, “Açık rejimde karikatürist: Ferruh Doğan”, “Çizilen gerçek: Ali Ulvi”, “Öteki sanıklar, hükümlüler”, hepsi: Bölüm V: Siyasal İktidar Karikatüre Karşı’da, Siyasal İktidar Sanata Karşı, Bilgi Yayınevi, özel dizi 8, Ankara, 1970 (Anılan bölümün adı kitabın basılışı sırasında yanlış olarak Siyasal İktidar Sanata Karşı olarak çıkmış)

Logohome.jpg (3227 bytes)

ndmail.gif (5087 bytes)
cartoon@nd-karikaturvakfi.org.tr